Д€apitro 8-a - Historio de redaktoj

Renato ĉe 15:18, 6 Feb. 2022

2022-02-06T15:18:38Z

Renato ĉe 16:09, 1 Sep. 2021

2021-09-01T16:09:42Z

Renato ĉe 16:07, 1 Sep. 2021

2021-09-01T16:07:10Z

Renato ĉe 15:13, 29 Aŭg. 2021

2021-08-29T15:13:27Z

Renato ĉe 13:38, 6 Jan. 2021

2021-01-06T13:38:01Z

Renato ĉe 04:11, 4 Jan. 2020

2020-01-04T04:11:52Z

Renato ĉe 02:37, 4 Jan. 2020

2020-01-04T02:37:25Z

Montri ŝanĝojn

Renato ĉe 18:01, 23 Nov. 2019

2019-11-23T18:01:53Z

Renato ĉe 21:56, 21 Nov. 2019

2019-11-21T21:56:26Z

Renato ĉe 19:25, 4 Maj. 2019

2019-05-04T19:25:42Z

@@ Linio 23: / Linio 23: @@
 La ĝenerala konsilo povas nur esti: provu kiel eble plej apliki tion, kion la Fundamento diras.
 <br>
 <hr>

← Antaŭa versio		Kiel registrite je 16:09, 1 Sep. 2021
Linio 137:		Linio 137:

	2 - Neniam sekvu la uzon diri '''#dank' al''' anstataŭ '''danke al''''. Temas pri eraro. Oni ne rajtas elizii la '''e''''. Oni faras tion pro influo de eŭropaj lingvoj.<br>		2 - Neniam sekvu la uzon diri '''#dank' al''' anstataŭ '''danke al''''. Temas pri eraro. Oni ne rajtas elizii la '''e''''. Oni faras tion pro influo de eŭropaj lingvoj.<br>
−	#dank' al & rarr; danke al	+	#dank' al → danke al

@@ Linio 131: / Linio 131: @@
 Paraŝutisto.<br>
-'''''ATENTU''''': neniam sekvu la uzon diri '''dank' al''' anstataŭ '''danke al''''. Temas pri eraro. Oni ne rajtas elizii la '''e''''. Oni faras tion pro influo de eŭropaj lingvoj.
 <br>
 <hr>

@@ Linio 18: / Linio 18: @@
 '''8.2. Klarigoj pri la ĉi-supra teksto'''
-Ĉi tiu regulo ŝajnas facile aplikebla, sed ĝi ne estas tia.  La regulo diras, ke se oni elektas la radikon “ministr-” por membro de la registaro, ĉiuj aliaj vortoj en tiu kampo devas esti derivataj de tio, kaj do oni devas diri “ministr-ejo” kaj ne “ministerio”. Se oni elektas la radikon “redakt-” por relegi kaj ĝustigi artikolojn por libro aŭ gazeto, oni poste devas diri “redaktisto/redaktanto/redaktejo” kaj ne “redaktoro/redakcio”.<br>
+Ĉi tiu regulo ŝajnas facile aplikebla, sed ĝi ne estas tia.  La regulo diras, ke se oni elektas la radikon “ministr-” por membro de la registaro, ĉiuj aliaj vortoj en tiu kampo devas esti derivataj de tio, kaj do oni devas diri “ministr-ejo” kaj ne #“ministerio”. Se oni elektas la radikon “redakt-” por relegi kaj ĝustigi artikolojn por libro aŭ gazeto, oni poste devas diri “redaktisto/redaktanto/redaktejo” kaj ne #“redaktoro/redakcio”.<br>
 En la nuntempe uzata Esperanto tiuj radikaj duoblaĵoj estas multaj, tro multaj. Ili venas de la kutimoj en eŭropaj lingvoj. Neniu kuraĝas diri “geografio/geografiisto” aŭ “geografo/geograf-scienco”.  Cetere, en la Fundamento mem troviĝas tiaj duoblaĵoj, Zamenhof uzis ilin kaj ĉiuj ĉefaj vortaroj daŭrigis tiun kutimon.

@@ Linio 3: / Linio 3: @@
 <br>
-'''Ĉapitro 7-a:'''
+'''Ĉapitro 8-a:'''
 <br>
 <br>
@@ Linio 312: / Linio 312: @@
 <hr>
 '''''[[Aldona parto por anglalingvanoj - 8]]'''''

@@ Linio 311: / Linio 311: @@
 <br>
 <hr>
-'''''[[Aldona parto por anglalingvanoj - 7]]'''''
+'''''[[Aldona parto por anglalingvanoj - 8]]'''''

@@ Linio 61: / Linio 61: @@
 '''Ligita vortordo'''<br>
-Tian ligitan vortordon oni trovas precipe ĉe kelkaj adverboj, ĉe la rilativoj kaj ĉe la objektoj aŭ predikativoj en certaj okazoj.
+Tian ligitan vortordon oni trovas precipe ĉe kelkaj adverboj, ĉe la tabel-vortoj kaj ĉe la objektoj en difinitaj okazoj.
-I. Adverboj. l. La adverbojn ''ankaŭ'' kaj ''eĉ'' oni metu antaŭ la vorton, kiun ili senpere rilatas. De ilia ĝusta loko, nome, dependas la preciza senco de la frazo: “Ankaŭ ŝi dancis hieraŭ en la korto” (krom aliaj ankaŭ ŝi); “eĉ li montris al mi la leteron” (ne nur aliaj, sed li mem). “Ŝi ankaŭ dancis hieraŭ en la korto” (krom kanti ktp.); “li eĉ montris al mi la leteron” (ne nur parolis pri ĝi). “Ŝi dancis ankaŭ hieraŭ en la korto” (krom hodiaŭ); “li montris eĉ al mi la leteron” (ne nur al la koncernatoj). “Ŝi dancis hieraŭ ankaŭ en la korto” (krom en la ĉambro); “li montris al mi eĉ la leteron” (ne nur la kopion).
+I. Adverboj. l. La adverbojn ''ankaŭ'' kaj ''eĉ'' oni metu antaŭ la vorton, kiun ili senpere rilatas. De ilia ĝusta loko dependas la preciza senco de la frazo: “Ankaŭ ŝi dancis hieraŭ en la korto” (krom aliaj ankaŭ ŝi); “eĉ li montris al mi la leteron” (ne nur aliaj, sed li mem). “Ŝi ankaŭ dancis hieraŭ en la korto” (krom kanti ktp.); “li eĉ montris al mi la leteron” (ne nur parolis pri ĝi). “Ŝi dancis ankaŭ hieraŭ en la korto” (krom hodiaŭ); “li montris eĉ al mi la leteron” (ne nur al la koncernatoj). “Ŝi dancis hieraŭ ankaŭ en la korto” (krom en la ĉambro); “li montris al mi eĉ la leteron” (ne nur la kopion).
 . Pri ''almenaŭ'' validas la samo: “almenaŭ ili aprobis la principon” (dum aliaj tion eĉ ne faris); “ili aprobis almenaŭ la principon” (sed ne la ceteron).
@@ Linio 69: / Linio 69: @@
 . Ni vidis, ke la klarigan ''ja'' oni povas meti komence de la frazo: ”ja mi ne esperis tion”, aŭ, se ĝi estas mallonga, ce la fino: “venu ja!” Sed en la okazoj, kiam ĝi emfazas nur unu vorton, ja devas stari ĝuste antaŭ tiu: “ili havos pacon, sed ja kruelan.”
-Rim. II. Kiam la nea vorto koncernas predikativon post ''esti'', Zamenhof kutime esprimas ĝin antaŭ la verbo esti: “vi ne estas tiu viro, kiu povus regi la venĝan glavon!” – “palpu forte: ne estas ni fantomoj! Konvinkiĝu!”
+Rim. II. Kiam la nea vorto koncernas esprimon post ''esti'', Zamenhof kutime esprimas ĝin antaŭ la verbo esti: “vi ne estas tiu viro, kiu povus regi la venĝan glavon!” – “palpu forte: ne estas ni fantomoj! Konvinkiĝu!”
 . Ankoraŭ ne. Zamenhof kutime metas la nean vorton antaŭ la verbo kaj ''ankoraŭ'' post ĝi: ne venis ankoraŭ tempo, ke ni estu tro pedantajZ; vi ja ne povas ankoraŭ atingi la aĝon de 30 jarojZ; tio ne estas ankoraŭ ĉio, kion oni bezonas por povi instruiZ; tial personoj, kiuj ne bone konas ankoraŭ la spiriton de la lingvo ... Z.
@@ Linio 75: / Linio 75: @@
 . Plu ne. Ĉe ZAMENHOF same ''ne'' staras ĉiam antaŭ la verbo, kaj ''plu'' staras plejofte antaŭe: si plu ne sciisZ; mi min mem plu ne rekonasZ; vi ne estas plu MoorZ. Kutime nenion plu staras kune: mi havas nenion plu; ĉu vi nenion plu postulas? Sed oni ne povas rigardi tion deviga, kaj estas permeseblaj ankaŭ la forrnoj: ne sciis plu aŭ ne plu sciis ktp.
-II. Rilativoj. l. Post kies oni metas senpere la determinaton, eĉ se predikativo: la socia problemo, kies unu el la reprezentantoj kaj viktimoj ŝi estisZ .
+II. Tabel-vortoj. l. Post kies oni metas senpere la determinaton, eĉ se konsistanta el tuta frazo:''la socia problemo,'' kies ''unu el la reprezentantoj kaj viktimoj ŝi estisZ ''.
-. Se al iu vorto de ĉefpropozicio rilatas rilativa subpropozicio, ĝi devas tiun sekvi senpere. Tio estas farebla aŭ per inverso de vortordo aŭ per la intermeto de la subpropozicio: tie venas la homo, kiun ni atendas; la homo, kiun ni atendas, venas tie. Do ĉe postmetitaj subpropozicioj ĉiam la reprezentato venas en la finon de la ĉefpropozicio, egale ĉu ĝi estas subjekto, objekto aŭ adjekto. Apozicion oni devas antaŭmeti, se ĝi havas suplementon, kaj, ĉe la ordinara vortordo, la subpropozicio ŝajnus rilati a1 tiu ĉi suplemento: filo de mia amiko, Karlo, kiun vi konas, mortis hieraŭ. Ĉe la kutima vortordo (Karlo, filo de mia amiko) la subpropozicio "kiun vi konas" sajnas rilati al la vorto "amiko".
+. Se al iu vorto de ĉefpropozicio rilatas subpropozicio, komenciĝanta per tabelvorto, ĝi devas tiun sekvi senpere. Tio estas farebla aŭ per inverso de vortordo aŭ per la intermeto de la subpropozicio: tie venas la homo, kiun ni atendas; la homo, kiun ni atendas, venas tie. Do ĉe postmetitaj subpropozicioj ĉiam la reprezentato venas en la finon de la ĉefpropozicio, egale ĉu ĝi estas subjekto, objekto aŭ adjekto. Apozicion oni devas antaŭmeti, se ĝi havas suplementon, kaj, ĉe la ordinara vortordo, la subpropozicio ŝajnus rilati a1 tiu ĉi suplemento: filo de mia amiko, Karlo, kiun vi konas, mortis hieraŭ. Ĉe la kutima vortordo (Karlo, filo de mia amiko) la subpropozicio "kiun vi konas" sajnas rilati al la vorto "amiko".
 '''Reliefigo de frazelementoj'''

@@ Linio 77: / Linio 77: @@
 II. Rilativoj. l. Post kies oni metas senpere la determinaton, eĉ se predikativo: la socia problemo, kies unu el la reprezentantoj kaj viktimoj ŝi estisZ .
-. Se al iu vorto de ĉefpropozicio rilatas rilativa subpropozicio, ĝi devas tiun sekvi senpere. Tio estas farebla aŭ per inverso de vortordo aŭ per la intermeto de la subpropozicio: tie venas la homo, kiun ni atendas; la homo, kiun ni atendas, venas tie. Do ĉe postmetitaj subpropozicioj ĉiam la reprezentato venas en la finon de la ĉefpropozicio, egale ĉu ĝi estas subjekto, objekto aŭ adjekto. Apozicion oni devas antaŭmeti, se ĝi havas suplementon, kaj, ĉe la ordinara vortordo, la subpropozicio ŝajnus rilati a1 tiu ĉi suplemento: filo de mia amiko, Karlo, kiun vi konas, mortis hieraŭ. Ĉe la kutima vortordo (Karlo, filo de mia amiko) la subpropozicio "kiun vi konas" sajnas rilati al la vorto "amiko". Vidu ankaŭ §238.
+. Se al iu vorto de ĉefpropozicio rilatas rilativa subpropozicio, ĝi devas tiun sekvi senpere. Tio estas farebla aŭ per inverso de vortordo aŭ per la intermeto de la subpropozicio: tie venas la homo, kiun ni atendas; la homo, kiun ni atendas, venas tie. Do ĉe postmetitaj subpropozicioj ĉiam la reprezentato venas en la finon de la ĉefpropozicio, egale ĉu ĝi estas subjekto, objekto aŭ adjekto. Apozicion oni devas antaŭmeti, se ĝi havas suplementon, kaj, ĉe la ordinara vortordo, la subpropozicio ŝajnus rilati a1 tiu ĉi suplemento: filo de mia amiko, Karlo, kiun vi konas, mortis hieraŭ. Ĉe la kutima vortordo (Karlo, filo de mia amiko) la subpropozicio "kiun vi konas" sajnas rilati al la vorto "amiko".
-−
 '''Reliefigo de frazelementoj'''
@@ Linio 84: / Linio 84: @@
 l. la verbon oni akcentas metante ĝin antaŭ la subjekton: kuregis la knabo per sia tuta forto, sed li ne povis atingi la papilion. Tian inversigon oni uzas ĉiam en intermetitaj aŭ postmetitaj frazoj citatitaj: "venu - diris Petro - mi montros al vi la libron"; "vi estas prava", diris la knabino. Sed oni ne uzu inversigon, se la subjekto estas persona pronomo:"mi konsentas - li diris - via opinio estas tre trafa"; "vivu!" ili kriis unuanime. Tute superflue, eĉ malbonefekte, estas
-postmeti la pronomon personan al ordonmoda verbo. Oni do ne diru: "Venu li". "lru ni". "Laboru ili!" sed simple: "Li venu!"; ''Ni iru!"; '1li laboru!" Nome la postmetita persona pronomo ricevas fortan akcenton (vidu poste). Se oni volas speciale akcenti tiaokaze la verbon, oni povas ĝin emfazi per ja aŭ do: li venu ja!; ili laboru do!
+postmeti la pronomon personan al ordonmoda verbo. Oni do ne diru: "Venu li". "lru ni". "Laboru ili!" sed simple: "Li venu!"; ''Ni iru!"; 'Ili laboru!" Nome la postmetita persona pronomo ricevas fortan akcenton (vidu poste). Se oni volas speciale akcenti tiaokaze la verbon, oni povas ĝin emfazi per ja aŭ do: li venu ja!; ili laboru do!
 . La subjekton, se ĝi estas substantivo, oni povas akcenti per tio, ke oni faras el ĝi apartan propozicion kun estas, kaj el la predikato oni faras subpropozicion: estis Paulo, kiu aranĝis la aferon; estis liaj amikoj, kiuj lin perfidis. Superflua estas tio, se la subjekto estas sen tio akcentita per si mem: Paŭlo mem aranĝis la aferon. Se la subjekto estas persona pronomo, sufiĉas ĝin postmeti al la predikato: la aferon aranĝis mi; ni jam sufiĉe penis, nun penu ili. En la dua propozicio de frazo oni same povas akcenti la subjekton per postmeto: mi atendis Petron, sed venis lia frato; mi ne esperis, ke min akceptos tie ĉi konatoj.

@@ Linio 28: / Linio 28: @@
 Ni jam parolis pri ĉi tiu temo en la unua ĉapitro, sed ĉi tie ni donas pri ĝi pli da informoj. En Esperanto la vortordo estas libera, t. e. en ĝi ne ekzistas specialaj vortordo-reguloj, oni devas klopodi nur je klareco kaj bonsoneco. Tamen, ankaŭ en Esperanto validas certaj principoj, kiujn malobei ne estas konsilinde, ĉar ili kongruas kun iom ĝeneralaj reguloj pri lingvo-funkciado.
-Ni jam parolis pri ĉi tiu temo en la unua ĉapitro aŭ homo, aliaj informoj. Ŝanĝi tiun normon oni povas. Tio estas ebla, ĉar la akuzativa finaĵo garantias la nepran rekonon de la frazelementoj. Sed oni ne faru ŝanĝon senkaŭze, ĉar oni atentu, ke la unua vorto en la frazo ricevas apartan atenton.
+Tio estas ebla, ĉar la akuzativa finaĵo garantias la nepran rekonon de la frazelementoj. Sed oni ne faru ŝanĝon senkaŭze, ĉar oni atentu, ke la unua vorto en la frazo ricevas apartan atenton.
 '''Ordinara vortordo'''
-* la artikolo ĉiam estu antaŭ la esprimo, al kiu ĝi rilatas: ''la domo'', ''la bela domo''. ''la domo bela''. Nur foje en poemoj oni trovas esprimojn kiel ''homa la familio'', ''milda la vespero''. ''la homan tiras familion''.Ĉi tie temas pri poemaj bezonoj pro la ritmo de versoj. Oni neniam uzu tion en normala parolado aŭ proza teksto.
+'''la artikolo'''
 Intermeteblaj estas:
-a) adverbo (ĉar ĝi same rilatas senpere al la predikato): “ŝi bele kantas.” Antaŭmeto akcentas la adverbon: “bele ŝi kantas.”
+a) '''adverbo''' (ĉar ĝi same rilatas senpere al la predikato): “ŝi bele kantas.” Antaŭmeto akcentas la adverbon: “bele ŝi kantas.”
-b) persona pronomo en akuzativo, sed tio estas ŝatata de kelkaj, kiuj diras ''Mi vin amas.'' kaj similajn frazojn dum esperantistoj kun aliaj gepatraj lingvoj preferas la pli rektan ''Mi amas vin.'' Ni ne aparte rekomndas ĝin.
+b) '''persona pronomo en akuzativo''', sed tio estas ŝatata de kelkaj, kiuj diras ''Mi vin amas.'' kaj similajn frazojn dum esperantistoj kun aliaj gepatraj lingvoj preferas la pli rektan ''Mi amas vin.'' Ni ne aparte rekomndas ĝin.
-Cetere la subjekto-predikato-subfrazon oni rigardu kvazaŭ nedisigeblan tuton. Kiel tian oni povas ĝin laŭnecese ŝovi tien-tien ĉi en la frazo. Precipe validas tio pri la personpronoma subjekto. Oni do ne diru: “li en la ĝardeno hieraŭ kun mia amiko promenis.” Sed: “li promenis hieraŭ ...” aŭ: “en la ĝardeno hieraŭ li promenis…”  aŭ: “kun mia amiko li promenis ...aŭ: hieraŭ kun mia amiko en la ĝardeno li promenis.”
+Cetere la '''subjekto-predikato-subfrazon''' oni rigardu kvazaŭ '''nedisigeblan tuton'''. Kiel tian oni povas ĝin laŭnecese ŝovi tien-tien ĉi en la frazo. Precipe validas tio pri la personpronoma subjekto. Oni do ne diru: “li en la ĝardeno hieraŭ kun mia amiko promenis.” Sed: “li promenis hieraŭ ...” aŭ: “en la ĝardeno hieraŭ li promenis…”  aŭ: “kun mia amiko li promenis ...aŭ: hieraŭ kun mia amiko en la ĝardeno li promenis.”
 Rim. I. Se tiaokaze oni tamen intermetas plurajn frazelementojn (participon aŭ komplementon statan aŭ manieran) oni metu ilin inter komojn: “fine li, post multaj malfacilaĵoj, sukcesis realigi siajn pensojn;” “mi invitis lin, sed li, pro sia granda okupiteco, ne povis veni.” Tia intermeto estas konsilinda nur, se la personpronoma subjekto estas apogita per adverbo, konjunkcio k.s. (fine li; sed li; li mem).
@@ Linio 73: / Linio 75: @@
 . Plu ne. Ĉe ZAMENHOF same ''ne'' staras ĉiam antaŭ la verbo, kaj ''plu'' staras plejofte antaŭe: si plu ne sciisZ; mi min mem plu ne rekonasZ; vi ne estas plu MoorZ. Kutime nenion plu staras kune: mi havas nenion plu; ĉu vi nenion plu postulas? Sed oni ne povas rigardi tion deviga, kaj estas permeseblaj ankaŭ la forrnoj: ne sciis plu aŭ ne plu sciis ktp.
-II. Rilativoj. l. Post kies oni metas senpere la determinaton, eĉ se predikativo: la socia problemo, kies unu el la reprezentantoj kaj viktimoj si estisZ .
+II. Rilativoj. l. Post kies oni metas senpere la determinaton, eĉ se predikativo: la socia problemo, kies unu el la reprezentantoj kaj viktimoj ŝi estisZ .
 . Se al iu vorto de ĉefpropozicio rilatas rilativa subpropozicio, ĝi devas tiun sekvi senpere. Tio estas farebla aŭ per inverso de vortordo aŭ per la intermeto de la subpropozicio: tie venas la homo, kiun ni atendas; la homo, kiun ni atendas, venas tie. Do ĉe postmetitaj subpropozicioj ĉiam la reprezentato venas en la finon de la ĉefpropozicio, egale ĉu ĝi estas subjekto, objekto aŭ adjekto. Apozicion oni devas antaŭmeti, se ĝi havas suplementon, kaj, ĉe la ordinara vortordo, la subpropozicio ŝajnus rilati a1 tiu ĉi suplemento: filo de mia amiko, Karlo, kiun vi konas, mortis hieraŭ. Ĉe la kutima vortordo (Karlo, filo de mia amiko) la subpropozicio "kiun vi konas" sajnas rilati al la vorto "amiko". Vidu ankaŭ §238.
@@ Linio 90: / Linio 92: @@
 . La predikativon oni akcentas metante ĝin antaŭ la subjekto plus predikato: granda estis mia cagreno; prezidanto oni /in e/ektis; dormi li ŝajnas.
-. La komplementojn oni akcentas same per antaŭmeto: en la gardeno tio okazis; senkauze li lwleras.
+. La komplementojn oni akcentas same per antaŭmeto: en la gardeno tio okazis; senkauze li koleras.
-. La adjektivojn oni akcentas kutime per postmeto: tio estas supozo absurda. Preĉipe ce slavaj esperantistoj oni trovas la disigon de substantivo kaj adjektivo per la intermeto de predikato: kaj strange: ju pli civilizita estas lando, des pli grandan ĝuas sukceson la kuracfuŝistoj; mi estas certa, ke brilan vi havos sukceson. Tia uzo estas plene rajtiĝita, ĉar pro la akordigo de substantivo kaj ĝia epiteto ilia kunaparteno estas ciam klara. Ĝi do meritas esti generale uzata por la tre forta akcentado de la epiteto. Same fortege akcentas la epiteton, se ĝian komplementon oni metas inter ĝi kaj la postsekva substantivo: ni eniris la plenplenan de homoj salonon. Tion uzas precipe la slavoj, ofte sendistinge, aliflanke ĝin tute evitas okcidentanoj. Oni devus ĝin uzi generale, sed rezervi por la akcentado de la adjektivo.
+. La adjektivojn oni akcentas kutime per postmeto: tio estas supozo absurda. Preĉipe ce slavaj esperantistoj oni trovas la disigon de substantivo kaj adjektivo per la intermeto de predikato: kaj strange: ju pli civilizita estas lando, des pli grandan ĝuas sukceson la kuracfuŝistoj; mi estas certa, ke brilan vi havos sukceson. Tia uzo estas plene rajtiĝita, ĉar pro la akordigo de substantivo kaj ĝia adjektivo ilia kunaparteno estas ciam klara. Ĝi do meritas esti generale uzata por la tre forta akcentado de la adjektivo. Same fortege ni akcentas la adjektivon, se ĝian komplementon oni metas inter ĝi kaj la postsekva substantivo: ni eniris la plenplenan de homoj salonon. Tion uzas precipe la slavoj, ofte sendistinge, aliflanke ĝin tute evitas okcidentanoj. Oni devus ĝin uzi generale, sed rezervi por la akcentado de la adjektivo.
 Kiel ni vidis, la loko de la plej forta akcento estas la komenco de la frazo; tiu akcento tamen ne validas por la subjekto, ĉar tie ja estas ĝia loko kutima. Alia akcenta loko estas la fmo de la frazo. Precipe validigas tiu akcento por la unusilabaj vortoj, ĉar ili sekvas tie senakcentan silabon kaj post ili sekvas paŭzo.  Zamenhof mem atentiĝis pri tio, dirante, ke li metas ciam gravan elementon al la fino de la frazo
-'''La cefa principo estas: klaro.'''
+..'''La cefa principo estas: klaro.'''''